Đôi mắt người con gái bản Trảng

ch Điện Biên Phủ bắt đầu diễn ra, thực dân Pháp âm mưu xây dựng Điện Biên Phủ thành tập đoàn cứ điểm mạnh nhất ở Đông Dương. Để thực hiện âm mưu đó chúng cần đến sự trợ giúp đắc lực của những tay sai ngay tại địa phương, Tạo Nam La và các Tạo mường khác được triệu tập xuống Hà Nội để nhận sắc lệnh, trước khi đi Tạo Nam La dặn người vợ bé đưa cô con gái nhỏ cùng với cả gia đình sang Mỹ theo chính sách nào đó của thực dân Pháp, đợi sau khi mọi chuyện yên ổn rồi lại quay về. Nam La có nói bên thực dân Pháp bảo rằng nếu Nam La và các Tạo khác giúp chúng thống trị được bất cứ vùng nào ở Tây Bắc thì sau khi thực dân Pháp thắng vùng đó sẽ thuộc về những tay sai như hắn... lúc đó trở về gia đình sẽ được sung sướng hơn. Nhưng bà ngẫm nghĩ hồi lâu rồi quyết định không đi, bà nói bà sợ người vợ cả của Nam La sẽ hãm hại bà trong khi không có mặt Nam La nhưng thực chất là bà không dám rời bỏ bản Trảng, không đủ can đảm để xa các em mình.

Cả nhà Nam La đi hết, bà ôm đứa con gái về bản Trảng với sự giúp đỡ của người chị họ xa trước từng bị ép làm người hầu của nhà Nam La nhưng chẳng biết từ bao giờ người đó đã yêu một bộ đội của Việt Minh và việc ở lại nhà Nam La chỉ là một bí mật không thể nói ra. Chiến dịch Điện Biên Phủ thắng lợi, nghe tin Nam La đã chết nội ôm con khóc một hồi, từ giờ hai mẹ con chẳng biết sẽ sống những ngày tiếp theo ra sao. Từ ngày đó bà lại cặm cụi làm đụng nuôi con và các em khôn lớn, mười năm sau bà gặp một ông thầy giáo góa vợ, cũng còn một đàn con nheo nhóc. Hai tâm hồn đồng cảm gặp nhau, bà nội tôi đã đến với ông nội tôi như thế đó. Về ở với ông nội bà nghĩ sẽ lại bắt đầu con đường học chữ dang dở hồi còn ở nhà Nam La nhưng vì mải mê với những đứa con mong ước của bà lần nữa phải dừng lại. Khi Ba và các cô chú tôi khôn lớn thì mắt bà đã mờ, không thể nhìn lâu vào những trang sách được nữa nên bà nội chẳng học chữ nữa.

Tôi đã đốt cháy hết những bó củi, đã nghe thấm những câu chuyện về cuộc đời của bà nội tôi, đến giờ mà bà vẫn còn một ước mơ dang dở, một ước mơ không bao giờ thực hiện được. Chắc vì thế mà bà hay nhìn tôi với ánh mắt trìu mến, đầy tự hào chăng? Tôi đã làm được điều mà cả đời bà không thể làm được. Khi câu chuyện của bà đi đến hồi kết thì cũng là lúc một người bạn đồng hương của bà đến thăm. Bà vui lắm, đó cũng là người bản Trảng và chính là người chị họ xa của bà ngày xưa, bà ấy đến thăm cháu trai, nhà anh ấy ngay gần nhà tôi, biết bà nội tôi đang ở nhà nên giữa đêm khuya bà cũng bắt cháu trai đưa sang. Hai bà cụ già đỡ nhau ngồi xuống bên bếp lửa, họ không nói chuyện ngày xưa mà chỉ nói chuyện của hôm nay. Tôi vẫn nhớ trong câu chuyện kể của nội tôi trước đó người phụ nữ đang ngồi cười nói bên cạnh bà giờ đây đã từng là người lôi bà vào căn nhà sàn bằng gỗ quý của Nam La ngày nào, đã từng giao bà vào tay Nam La... Thế mà giờ đây hai bà lại cùng nắm chặt tay nhau, nhìn vào đống lửa đang sáng rực, cùng kể những câu chuyện vui... Họ trao cho nhau những ánh nhìn trìu mến bên ngọn lửa ấm áp, quá khứ đã ngủ yên rồi.

Những ánh nhìn đó như đang nhắc nhở tôi một điều rằng đừng nhìn lại phía sau. Quá khứ có thể hiện về trong ta một giây phút nào đó như chỉ để nhắc ta đừng quên trân trọng những gì đang có ở hiện tại vì có thể đó là cả một sự đánh đổi trong quá khứ và những tháng ngày đã qua trong thời trẻ. Nhưng hiện tại và tương lai mới là điều quan trọng nhất nên hãy nhìn về phía trước, hãy tha thứ, hãy tạm lãng quên và ngẩng cao đầu mà bước đi.

Hoa Thược Dược