Đôi mắt người con gái bản Trảng

Sau khi trở thành người phụ nữ đã có chồng bà mới yên tâm đi ra khỏi nhà mà làm việc nương rẫy, rồi tuổi 14 của bà cũng trôi qua một cách bình yên, người chồng kia của bà sau khi nội được búi tóc ngược cũng đã ra đi khỏi bản, nghe nói là đi làm ăn xa. Sau ngày ấy, những mùa xuân trong đời bà cũng nối tiếp nhau trôi qua, bà đi qua tuổi mười lăm, rồi mười sáu, mười bảy ở tuổi ấy sắc đẹp của bà càng mặn mà hơn nhưng bà vẫn còn là một người con gái trinh bạch. Một số người biết bà chỉ giả vờ lấy chồng nên vẫn muốn tán tỉnh, cưới bà về làm vợ, nhưng bà nội tôi không bao giờ để ý đến điều đó. Bà vẫn chờ người chồng kia, dù trước kia bà lấy người đó chỉ là giả vờ nhưng bà vẫn đợi, đợi người ấy về nếu người ấy muốn thật sự lấy nội thì bà sẽ làm vợ người ta thật sự còn không thì bà mới thôi chờ đợi. Nhưng chờ mãi, hết năm này qua năm khác bà vẫn không thấy người ấy trở về, ngày nào đi gánh nước bà cũng ngóng nhìn về con đường lên bản, bà đã đợi chờ mòn mỏi cả tuổi xuân nhưng người ấy cứ mãi không về. Có người nói với bà rằng có thể người chồng mà bà đang chờ đợi đã chết rồi nhưng bà không tin và vẫn cứ đợi chờ.

Ngày ấy trong mường có Tạo Nam La là tên Tạo mường trẻ tuổi, và là tay sai của thực dân Pháp khét tiếng giàu có, tham lam cũng hay sai tay chân vào bản Trảng bắt bớ những người phụ nữ xinh đẹp về làm người hầu, hoặc gái xòe. Một lần Tạo Nam La đi vào bản Trảng dạo chơi và săn bắn thú rừng, đi qua suối hắn gặp một người phụ nữ xinh đẹp đang ngồi bên bờ suối giặt khăn Piêu, vừa giặt vừa ngồi buồn nghĩ ngợi. Nam La như bị hút hồn trước vẻ đẹp sắc nước hương trời của người phụ nữ đó, hắn liền cho người hầu đi dò hỏi tung tích của người ấy. Chẳng biết người ta đã nói với Tạo Nam La những gì mà vài ngày sau đó Phìa bản Trảng ra lệnh không có người đàn ông nào được đến gần cô Lả (tức là tên bà nội tôi hồi còn trẻ) nữa, ra lệnh cho người phụ nữ này cũng không được phép cưới bất cứ ai dù cô không chờ đợi chồng mình nữa. Chẳng ai biết nguyên do vì sao lại có cái lệnh như thế nhưng gần một tháng sau đó người của Tạo Nam La đã đến nhà bắt cô Lả đi, cha của cô còn bị đánh khi cố cứu cô con gái lớn của mình ra khỏi tay đám người hầu của Nam La.

Nội kể rằng người ta đã đưa bà lên một cái xe ngựa và đến một ngôi nhà sàn rộng thênh, người ra người vào nườm nợp, bà bị nhốt vào một cái buồng tối có người canh. Suốt mấy ngày liền, cứ đến bữa ăn là có người hầu mang thức ăn vào cho bà, trong số đó có cả người chị họ xa của bà bị bắt đi làm gái xòe chọ Tạo đã mấy năm nay. Nhận ra người đó bà mừng tủi nhưng chẳng ai nói với bà một lời, rồi một buổi tối lại những cô gái người hầu đó vào lôi bà đi, người ta tắm cho bà, lấy váy áo đẹp cho bà thay, chải và búi lại tóc cho bà... Rồi chính người chị họ xa nọ của bà lại đưa bà đi lên một ngôi nhà sàn nhỏ khác được làm hoàn toàn bằng gỗ quý, những tấm gỗ tường và sàn nhà đều to và dày đến cả gang tay, bề dày của những miếng gỗ tốt, được gắn kín mít vào nhau tạo thành một hệ thống cách âm vô cùng đặc biệt cho căn nhà sàn nhỏ này. Có một ngọn lửa đang cháy giữa ngôi nhà và Nam La ngồi đó, căn nhà rất gọn gàng và được bày biện khá sang trọng, trên tường treo những sừng hươu, ngà voi được chạm trổ, đẽo gọt rất tinh xảo. Những cánh cửa sổ đã đóng lại nên ánh sáng trong nhà chỉ lờ mờ, những cô người hầu lại đưa bà đến một cái buồng ở góc nhà, chăn chiếu đã được trải sẵn. Họ ấn cô gái tội nghiệp ngồi xuống đệm rồi đi ra ngoài, Tạo Nam La ra hiệu cho đám người hầu rút lui, cánh cửa chính của ngôi nhà đóng lại. Nam La đi vào buồng ngủ, hắn nhìn người phụ nữ trẻ đang ngơ ngác, sợ hãi một hồi rồi cười và nói:

"Bây giờ nàng chính là vợ bé của ta!"

Nam La lao vào cô gái đang co rúm người lại, cô chỉ kịp la lên một tiếng "không....", tiếng kêu ấy vang lên rồi lại chìm bặt vào trong căn nhà sàn gỗ dày, kín mít. Hẳn là Nam La rất sung sướng và mãn nguyện khi người phụ nữ đã có chồng mà hắn cố công cướp được lại là một cô gái còn trinh bạch.

Kể từ ngày đó nội tôi kể, bà trở thành thiếp yêu của Nam La, được ở trong căn nhà sàn bằng gỗ quý sang trọng kia và có kẻ hầu người hạ. Bà chấp nhận cuộc sống đó vì cũng chẳng còn cách nào khác, Nam La không bao giờ cho người thiếp yêu của mình đi ra khỏi nhà một bước vì sợ người vợ cả sẽ giết nàng mất. Nam La đã có một người vợ hàng chục mỹ nữ hầu buồng ngủ khác nhưng người vợ cả của hắn có máu ghen khủng khiếp, không bao giờ chấp nhận cho Nam La có vợ hai. Có lẽ sự chiều chuộng và dịu dàng của Nam La cũng khiến trái tim người con gái bản Trảng bị cướp về làm vợ bé dần ấm lại. Một năm sau nội tôi kể bà đã sinh cho Nam La một cô con gái, sau khi đứa con ấy ra đời vị trí của bà trong nhà Nam La đã trở nên khác hơn, bà được tự do đi ra ngoài. Vợ cả của Nam La rồi cũng biết chuyện, bà ta vô cùng căm ghét người vợ bé của chồng và luôn tìm cách trả thù. Vì thế dù được Nam La yêu thương nhưng cuộc sống của nội tôi trong nhà Tạo đâu có được bình yên.

Sau khi cô con gái đầu lòng của bà được gần một tuổi thì chiến dị