Đôi mắt người con gái bản Trảng

 Quá khứ có thể hiện về trong ta một giây phút nào đó như chỉ để nhắc ta đừng quên trân trọng những gì đang có ở hiện tại vì có thể đó là cả một sự đánh đổi trong quá khứ và những tháng ngày đã qua trong thời trẻ.

***

Ngọn lửa bập bùng sáng lên trong chiều đông lạnh giá, bà nội lại ngồi đó sau ánh lửa trong góc nhà, bà nhìn ngọn lửa với đôi mắt mờ đục, xa xăm. Những nếp nhăn xếp dài quanh đôi mắt đang nheo lại, tôi biết tôi lại sắp được nghe những câu chuyện buồn của nội bởi ánh nhìn ấy của bà đã báo trước đó là ánh nhìn về quá khứ, về những câu chuyện đã qua và để lại nỗi ám ảnh lớn trong cuộc đời của bà.

Cuộc đời của bà nội tôi giống như là một khu rừng âm u, đầy lối lạc và hình như tôi đã lạc lối trong đó, những câu chuyện của nội không lúc nào thôi ám ảnh tôi. Nội tôi không biết chữ nhưng bà biết rất nhiều chuyện, những câu chuyện mà tôi không thể tìm thấy ở bất cứ trang sách nào. Trong số hàng chục đứa cháu chắt có lẽ tôi là người mà bà ít gặp nhất nhưng lại yêu quý nhất, tôi đi học xa nhà từ nhỏ lúc nào về thăm nội cũng toàn bắt bà kể chuyện từ ngày xửa, ngày xưa cho nghe. Tôi càng lớn lên nội càng già đi và giờ đây cũng đã qua thời nội kể cho tôi nghe những câu chuyện cổ tích, hình như bao nhiêu chuyện cổ tích bà đã kể hết rồi. Bà nội bắt đầu kể chuyện về cuộc đời của mình cho tôi nghe, và đó hoàn toàn là một thế giới xa vời, khác lạ với thế giới của những câu chuyện cổ tích của bản mường mà bà đã bao lần kể cho tôi nghe.

Bà lớn lên ở bản Trảng, cái bản làng rộng lớn nhất mà bà đã từng sống giờ chỉ còn trong ký ức. Năm bà nội lên 11 tuổi mẹ của bà mất để lại cho cha con bà một lũ em nheo nhóc, là chị gái lớn trong gia đình nên nội phải thay mẹ mình làm những công việc mà người mẹ quá cố bỏ lại. Bà luôn làm việc quần quật cả ngày, sáng sớm thì đi khắp các bản để xin sữa cho em út, rồi ra suối gánh nước, lên rừng lấy củi, tưới vườn, nấu nướng, giặt giũ, trồng ngô, trồng sắn... Ước mơ được học chữ của bà đành phải lùi lại, bà dành hết tình yêu thương và thời gian cho đứa em út 8 tháng tuổi nhưng vì thiếu sữa đứa em ấy cũng đã bỏ bà mà ra đi không lâu sau khi mẹ của bà mất, bà yêu thương các em mình nhiều lắm, mất một đứa em lòng bà đau như dao cắt. Trên bà cũng có một người anh trai hơn bà ít tuổi, bà kể rằng người anh trai ấy cùng với đứa em kế tiếp của bà một lần đi ngủ nương, người anh đã bị hổ vồ và ăn thịt mất trong khi đang ở ngoài lều nhóm lửa, còn đứa em trai sợ quá chỉ biết nằm im trong lều không dám bước ra ngoài, cũng không dám khóc. Sáng hôm sau mới chạy về bản báo tin, cả nhà đi tìm kiếm người anh nhưng cuối cùng chỉ tìm thấy được một cánh tay của người anh trai mà con hổ ấy bỏ lại... Nội kể và khóc, những dòng nước mắt lấp lánh tuôn trào từ đôi mắt mờ đục, nhăn nheo, đôi mắt mà tôi đã từng nghĩ khi người ta đã ở tuổi của bà thì sẽ không bao giờ khóc được nữa.

Ngày ấy cuộc sống ở bản Trảng đâu có được bình yên, bọn Tạo mường, Phìa bản luôn làm mưa làm gió khiến cuộc sống của dân chúng càng thêm cực khổ lầm than. Cuộc đời của bà nội tôi dù trải qua bao mưa nắng và bao sóng gió nhưng những ngày còn trẻ bà vẫn rất xinh đẹp, nghe người ta kể lại rằng bà nội tôi từng là người con gái xinh đẹp nhất bản Trảng một thời. Trong chiếc hòm gỗ đựng kỷ vật được nội cất kỹ giờ lại lôi ra cho tôi xem tôi có thấy một bức hình chụp một người phụ nữ, bức ảnh chỉ có màu đen trắng được chụp từ hơn nửa thế kỷ nay rồi nhưng hình ảnh người phụ nữ được chụp trong đó trông rất xinh đẹp. Đó chính là nội tôi thời còn trẻ, đôi mắt bà là nơi thu hút mọi ánh nhìn, đôi mắt ấy không mờ đục xa xăm như giờ đây mà là một đôi mắt lá dăm đen láy, long lanh và đượm buồn. Thời gian trôi qua đã bào mòn nhan sắc của bà nội tôi nhưng hình như chưa bao giờ xóa sạch được những ký ức đớn đau trong bà.

Càng lớn bà càng trở nên xinh đẹp nhưng sắc đẹp rực rỡ của bà lại trở thành một nỗi lo sợ cho chính bà và gia đình. Ngày ấy bọn Tạo, Phìa thường cho tay sai vào trong các bản săn lùng các cô gái đẹp, những cô gái mới lớn thành thiếu nữ trông xinh xắn đều bị bọn chúng bắt đi hết để làm gái xòe, tức là bị bắt làm những vũ nữ múa hát phục vụ cho những đêm vui của bọn Tạo, Phìa. Nếu ai dám chống cự thì cha chú, anh em của những cô gái đó sẽ đều bị đem ra bắn chết, từ ngày bọn Tạo, Phìa bắt tay với thực dân Pháp thì chuyện đó diễn ra càng khủng khiếp hơn. Năm ấy bà tôi mới 14 tuổi, vì sợ bị bắt đi làm gái xòe nên bà chẳng bao giờ dám ra khỏi nhà nhưng đâu có thể ở nhà mãi được. Người chị gái họ thân với bà ở ngay đầu bản vừa bị bắt đi làm gái xòe cho bọn Tạo làm bà càng thấy lo sợ hơn, bà lo đến mất ăn, mất ngủ. Họ hàng, gia đình liền nghĩ cách cho bà đi lấy chồng, những người đã có chồng, búi tóc ngược lên trên đỉnh đầu sẽ không bị bắt đi. Thế là bà lấy một người anh trai họ xa, cũng là người cùng bản nhưng đó chỉ là một hôn ước giả mạo, không có đám cưới để tránh cho bà bị bắt đi làm gái