Anh chàng kỳ cục

Thư gửi đi, không có hồi âm. Mặt trận phía Nam ngày càng nóng bỏng. Bỗng một hôm tin dữ bay về: Anh Thang đã hy sinh! Bà cụ ngất lên ngất xuống. Nhiều bà con trong khu phố đến an ủi, còn quyên góp tiền, gạo giúp bà. Những ngày đó bố tôi ít nói hơn, mỗi khi nhắc đến anh lộ vẻ đau lòng, tỏ ý tiếc hồi anh ở nhà đã không giúp được gì. Ông còn bảo, nếu Thang được học hành đến nơi đến chốn sẽ trở thành nhà khoa học đích thực đấy, chiến tranh đã nghiền nát bao chàng trai ưu tú như thế!

***

Tôi nhớ, sáng thu năm ấy, tôi vừa nhét những cuốn vở mới cứng cùng hộp bút vào cặp thì nghe tiếng bà cụ Thang từ bên kia đường vọng sang:

- Lớn như con voi nan mà còn nghịch mãi cái trò trẻ con. Chưa đi làm à?

Qua cửa sổ, tôi thấy anh Thang đang mải lúi húi ở góc hiên nhà, nghe mẹ quát vội thu đồ nghề, rồi khoác cái áo lấm lem dầu mỡ, lọc xọc dắt xe đạp ra. Bố đến sau tôi từ lúc nào, khẽ bảo:

- Đến trường thôi, con gái.

Hôm ấy là ngày trọng đại trong đời tôi: Tôi vào lớp một.

Trưa về, thấy anh con bà cụ hàng xóm đang cầm kìm vặn vẹo "trò trẻ con" ở hiên, tôi liền nhảy chân sáo qua đường.

- Cái gì đấy hở anh? - Tôi hỏi.

Anh cứ cắm cúi, chẳng thèm để ý đến con bé chíp hôi là tôi. Tôi nhòm vào thứ đồ chơi của anh. Chẳng giống thứ đồ chơi trẻ con gì sất. Miếng tôn dày cắt tròn trịa, phía vành có gắn một thanh sắt dẹt, đầu kia của thanh lại ốp một miếng gỗ vuông đặt trong cái máng cũng làm bằng gỗ. Ngắm nghía một hồi, tôi bỗng thấy nó giông giống thứ máy ngày ngày vẫn xình xịch qua đây, liền vỗ tay reo:

- Bánh xe tầu hỏa!

Đến lúc ấy anh Thang mới ngửng lên cười tít mắt, khen:

- Giỏi!

Rồi anh thưởng cho phát hiện ấy của tôi bằng việc bảo "Em quay mạnh miếng tôn tròn xem nào". Lập tức thanh sắt dẹt cứ co vào duỗi ra, còn cục gỗ vuông thì chạy tới chạy lui, hệt bánh xe ở đầu tầu hỏa đang kéo. Hay thật đấy! Anh bảo tôi ngồi xuống ghế băng bên cạnh, hỏi:

- Bố em dạy toán hay lý ấy nhỉ?

Ngẩn tò te, tôi chỉ biết bố dạy ở trường cấp ba thành phố thôi.

Buổi tối. Bài tập chỉ làm một nhoáng là xong, tôi mới hỏi điều anh Thang nhờ. Bố bảo là bố dạy lớp mười chuyên lý. Đến tối ngày hôm sau, anh Thang sang nhà tôi. Anh ôm theo một bọc giấy.

- Thưa chú - Anh đặt bọc giấy xuống bàn, lễ phép nói - Cháu muốn nhờ chú giảng cho một bài toán cơ học.

Bố ân cần rót nước mời anh. Bố suốt ngày bận việc ở trường, ít quan tâm đến những người hàng xóm, nhưng riêng với anh Thang thì bố rất có cảm tình. Gia đình anh mới chuyển về đây được vài năm, hồi bé anh học ở tỉnh khác, rồi khi bố anh lâm bệnh mất vào đầu năm ngoái, anh phải bỏ học, đi công nhân nhà máy dệt len để có tiền giúp mẹ.

Mẹ anh kiếm sống bằng gánh hàng cháo, sáng sáng bà lầm lũi gánh hai nồi cháo to đùng, bên cháo sườn, bên cháo trai qua trước cửa nhà tôi, chốc chốc lại cất tiếng rao khàn khàn: "Cháo ơ...".

Anh Thang thong thả mở bọc giấy. Tôi nhận ra ngay cái bánh xe tàu hỏa vẫn để ở hiên. Bố bảo:

- Ở trường cấp ba nào mà chẳng có thứ đồ dùng dạy học này, là mô hình biên tay quay.

- Vâng ạ - Anh Thang nói rồi chỉ cái cân lò xo móc vào phía đầu thanh sắt dẹt - Nhưng có khác chút ít đấy chú ạ. Cháu đặt thêm một lực kế ở đây để đo sự thay đổi lực khi biên chuyển động -

Nói rồi anh bất ngờ rút trong lần áo ngực ra một cuốn sách giáo khoa - Cháu thấy kết quả bài toán phân tích lực trong cuốn này không khớp với kết quả cháu đo được. Đáng lẽ khi góc an pha càng lớn...

Ban đầu bố chăm chú nghe, sau nét mặt bố thay đổi. Hẳn với một giáo viên lý kỳ cựu như bố, điều anh nói là quá sơ giản. Bố cười, rót thêm nước vào cốc anh, nói:

- Không biết cháu có quan tâm đến người soạn ra cuốn này không?- Ông lật trở lại trang bìa cuốn giáo khoa vật lý, chỉ vào tên các tác giả, nói tiếp - Toàn bậc thầy của chú cả đấy. Có vị là giáo sư, có vị là phó tiến sĩ. Vậy thì họ nhầm sao được.

Nét mặt anh thoáng thất vọng. Bố an ủi:

- Chú ghi nhận sự đào sâu suy nghĩ trong học tập của cháu. Nhưng không có chuyện sai lầm nào như cháu nghĩ đâu. Mà Thang này, cháu được cái khéo tay.

Anh hơi "cà cuống" khi vơ vội thứ trò chơi của mình đặt vào giữa tờ báo nhàu nát và lấy dây bọc lại. Hình như chẳng còn gì để nói nữa, anh bẽn lẽn đứng dậy cúi chào bố mẹ tôi. Nhìn ánh mắt anh, tôi biết điều bố nói chưa làm anh tâm phục khẩu phục đâu. Mẹ tôi ngồi trên phản, từ nãy đến giờ không xen vào câu nào, mẹ là giáo viên văn, chẳng liên quan đến vật lý. Anh về rồi, bố quay sang mẹ bảo:

- Trong đời dạy học, anh chưa thấy cậu học trò nào kỳ cục như vậy, phản bác cả sách giáo khoa.

- Có phải cái gì trong sách giáo khoa cũng chuẩn cả đâu - Mẹ tỏ ra không đồng tình với bố. Trong lòng tôi trào lên một cảm giác thương cảm. Giá lúc này không phải khuya khoắt, thể nào tôi cũng ù sang mà ngồi bên anh, ít ra cũng có được lời an ủi cho anh đỡ hụt hẫng.

Tháng cuối cùng trước khi ra trường

Truyện ngắn